Menu

Hoofdingang

Blijdorplaan 8
3041 JG Rotterdam
Nederland
Vandaag tot 18:00 uur geopend

Onderzoek gedrag

In onze Diergaarde doen we geregeld gedragsonderzoek. We vergroten hiermee onze kennis over het houden van dieren maar delen resultaten ook om dieren in het wild beter te kunnen beschermen.

Variërend voederschema en het gedrag van grote katachtigen

De meeste grote katachtigen worden ernstig in hun voortbestaan bedreigd. Zo ook de drie grote katachtigen die in Blijdorp leven: de Amoerpanter, Aziatische leeuw en Sumatraanse tijger. Van deze drie is de Amoerpanter het meest ernstig bedreigd met nog maar 100 dieren in het wild. Blijdorp doet voor deze drie soorten mee aan het Europese fokprogramma, de zogenaamde EEP’s. Hiermee dragen we bij aan de instandhouding van gezonde dierentuinpopulaties van deze drie soorten, die waar nodig en mogelijk ingezet kunnen worden voor het behoud van deze prachtige katachtigen in het wild.

Om deze rol zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren, streven we naar een zo optimaal mogelijk dierenwelzijn. Onderdeel daarbij is om de omstandigheden in dierentuinen zo veel mogelijk overeen te laten komen met de omstandigheden in het wild. Grote katachtigen in het wild hebben nooit een structureel voeraanbod. De ene keer eten ze drie keer per week, de andere keer een keer per week. In dierentuinen hebben katachtigen wel een structureel voeraanbod en worden vaak op vaste dagen in de week gevoerd. Hierdoor weten de dieren van tevoren al wanneer ze gevoerd zullen worden. Het verwachten van voer kan effect hebben op hun gedrag. Ze kunnen dan bijvoorbeeld opgewonden rondom de voerplek heen en weer lopen.

Uiteraard komt dit gedrag niet voor in het wild en vandaar dat we dit zo veel mogelijk proberen te voorkomen. Een studente van Wageningen universiteit heeft onderzoek gedaan naar het effect van een variërend voederschema op het gedrag van onze leeuwen en Amoerpanters. Gedurende het variërende voederschema werden de katachtigen niet meer op vaste dagen gevoerd, maar steeds op andere dagen. Uit het onderzoek bleek dat een variërend voederschema het anticiperende gedrag laat afnemen bij de leeuwen. Ditzelfde was te zien bij de Amoerpanters alleen was de afname hier niet significant. We denken nu na over vervolgonderzoeken bij onze grote katachtigen waarmee we de oorzaken van anticiperend gedrag nog verder willen gaan uitpluizen.


Invloed van bezoekers op gedrag en verblijfsgebruik van olifanten

Diergaarde Blijdorp coördineert het Europese stamboek van de bedreigde Aziatische olifant. Dankzij het in kaart brengen en coördineren van de populatie olifanten in dierentuinen zijn de fokresultaten sterk verbeterd. Een gezonde reserve populatie is belangrijk om, mocht dat in de toekomst nodig zijn, de wilde populatie te versterken. Dit kan bijvoorbeeld door middel van herintroducties.

Wij doen onderzoek om kennis op te doen om olifanten zo optimaal mogelijk te houden. Een dierentuin is een ideale plek om studenten te faciliteren bij het doen van hun onderzoek. De omstandigheden zijn namelijk redelijk controleerbaar en constant.

Student Stephan Lugthart van Wageningen Universiteit doet momenteel onderzoek naar de invloed van bezoekers op het gedrag en verblijfsgebruik van olifanten. Zo noteert hij de bezoekersaantallen rondom het perk. Ook maakt hij opnamen van de frequentie van het geluid van bezoekers vanaf het olifantenperk met zogenaamde AudioMoths. Deze apparatuur kunnen de lage frequenties opnemen die olifanten ook horen. Van de olifanten worden gedurende vaste intervallen gegevens verzameld over hun gedrag en de plek waar ze zich bevinden. De geluidsgegevens en bezoekersaantallen worden straks naast de gegevens over het gedrag van de olifanten gelegd. Omdat het weer, dag van de week en uur van de dag van invloed kunnen zijn op het gedrag van de olifanten, worden deze gegevens ook genoteerd. Verder zijn de olifanten ook geobserveerd gedurende de periode dat de dierentuin gesloten was vanwege de coronabeperkingen. Hierdoor konden we goed het effect van bezoekers op de olifanten in kaart brengen.

Uit het onderzoek bleek dat de olifanten geen preferentie hebben voor de gedeelten van het verblijf die niet zichtbaar waren voor het publiek. Hieruit concluderen we dat de invloed van bezoekers op onze olifanten in ieder geval niet negatief is. Ook kwam naar voren dat de olifanten een preferentie lijken te hebben voor de randen van het verblijf en het bomeneiland. De beschutting van bomen lijkt dus belangrijk te zijn voor het welzijn van olifanten. Een andere conclusie van het onderzoek was dat het zoveel mogelijk spreiden van het aanbieden van voer over de dag ervoor kan zorgen dat ongewenst gedrag, zoals stereotype gedrag, minder zichtbaar is. We verwachten deze conclusies en aanbevelingen ook goed te kunnen gebruiken om verbeteringen aan te brengen bij de bouw van een nieuw verblijf voor de olifanten.


Effect zichtbaarheid soortgenoot op gedrag van tijgers

Grote natuurgebieden in Indonesië worden in sneltreinvaart klaargestoomd om te kunnen voorzien in de wereldwijde behoefte aan palmolie en acaciahout. De slechts 400 overgebleven Sumatraanse tijgers worden met uitsterven bedreigd door deze ontbossing. Ook is dit prachtige dier gewild bij stropers. Zijn botten, tanden en klauwen worden gebruikt in de alternatieve medicijnindustrie.

In Diergaarde Blijdorp verblijven 2 van de 118 Sumatraanse tijgers die in Europese geaccrediteerde dierentuinen gehouden worden en daarbij deel uitmaken van het Europese fokprogramma voor deze soort. Met de gigantische achteruitgang in het aantal tijgers in het wild heeft deze reservepopulatie een belangrijke natuurbehoudsfunctie. Helemaal nu deze soort in het wild op het randje van uitsterven staat. Bij zo’n cruciale functie is het belangrijk dat de dieren gezond zijn en zo veel mogelijk natuurlijk gedrag vertonen.

Daarom hebben twee studenten van Wageningen University & Research onderzoek gedaan naar het effect van het, door de dieren, kunnen zien van hun soortgenoot in het verblijf ernaast. Heeft het effect op het gedrag van de tijgers als ze elkaar kunnen zien maar niet kunnen ontmoeten? Of is het toch beter om dit van nature, solitaire dier in paren te houden in dierentuinen? Uit resultaten van dit onderzoek bleek dat dit tijgerkoppel het liefst bij elkaar zit, maar dat als ze gescheiden zijn het beter is als ze elkaar niet kunnen zien. Dit soort resultaten stellen ons in staat om in het vervolg het welzijn van de tijgers te optimaliseren.


Onderzoek GPS halsbanden kleine panda

Invloed halsbanden
GPS halsbanden geven o.a. inzicht in het leefgebied van de kleine panda en hoe hij zich daarbinnen verplaatst. Dit is belangrijke informatie om het leefgebied te beschermen, herstellen en uit te breiden. Maar het dragen van een dergelijke halsband moet natuurlijk niet ten koste gaan van het gedrag en welzijn van dieren. Als het dragen van een dergelijke halsband daar invloed op zou hebben zijn ook de gegevens die verkregen worden door de halsbanden niet van waarde. Wij startte daarom enige tijd geleden met een gedragsonderzoek bij onze eigen kleine panda’s. Zo is in kaart gebracht of het dragen van een GPS-halsband het gedrag en welzijn beïnvloedt. Naar aanleiding van de resultaten zijn aanpassingen doorgevoerd aan het schuim en de aansluiting van de halsbanden. Hierdoor hindert het langdurig dragen van dergelijke halsbanden de dieren nauwelijks. Het onderzoek en haar resultaten zijn goed geweest voor een wetenschappelijke publicatie. Hierdoor kan de opgedane kennis gebruikt worden voor wereldwijde initiatieven voor vervolgonderzoek en gebruik van GPS halsbanden bij dieren in het algemeen.

Opsporen en vangen wilde panda’s
Diergaarde Blijdorp heeft door de jaren heen veel waardevolle kennis en ervaring opgebouwd in het hanteren van kleine panda’s. Een medewerker van Diergaarde Blijdorp is naar Nepal gereisd om onze kennis daarover te delen met de lokale medewerkers van natuurbehoudsorganisatie Red Panda Network. Zo leerde men hoe ze de kleine panda’s op de meest veilige manier kunnen vangen en vasthouden om de halsbanden aan te brengen en de dieren te onderzoeken. Je kan je voorstellen dat het een uitdaging is om een wilde panda in moeilijk begaanbare gebieden zoals het Himalayagebergte te vangen. Dankzij de verbeterde opsporing en vangmethode is deze onderneming nu veiliger voor mens en dier. Om deze kennis te delen met andere natuurbehoudsorganisaties wereldwijd is er een wetenschappelijk artikel gepubliceerd. Onze stamboekhouder van de kleine panda schreef mee aan het artikel.